Cộng hòa? Dân chủ? Có gì khác biệt?

 

Alexander Marriott

LGT. Hai từ cộng hòa dân chủ vẫn thường được sử dụng như hai từ đồng nghĩa, nhưng thực ra là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau về chế độ chính trị. Dân chủ, nếu không đi kèm với tự do hiến định (constitutional liberalism), sẽ dẫn đến tình trạng dân chủ trực tiếp như từ thời cổ Hy-lạp và tình trạng “độc tài của số đông.”

Hỏi rằng nước Mỹ hay tiểu bang Nevada có phải là dân chủ hay không là một câu hỏi khiến cho người ta phải khó chịu mà không cần tìm hiểu xem từ dân chủ nghĩa là gì hay có nội hàm như thế nào.

Chế độ cộng hòa là gì? Chế độ dân chủ là gì? Và tại sao tôi quá tức giận vì dân chúng dùng các chữ này lẫn lộn như thế? Tôi sẽ trả lời câu hỏi cuối trước. Thật là vô lý khi dùng hai chữ có hai nghĩa khác nhau để nói về cùng một thứ. Điều này cũng giống như tôi dùng chữ cam và chữ táo nói về cùng một loại quả. Tôi sẽ bị chế giễu như một thằng ngốc và cũng phải thôi.Tình huống này cũng như thế trong nguyên lý về vấn đề cộng hòa/dân chủ, nhưng tầm quan trọng của việc so sánh giữa cam và táo nhỏ hơn nhiều.

Một chế độ cộng hòa là một chính quyền trong đó một nhóm nhỏ công dân [giới tinh hoa, elite]  tạo thành một đơn vị chính trị, trong khuôn khổ của một bản hiến chương, hiến chương này chỉ dẫn họ bầu ra những người đại diện là những người sẽ điều hành đất nước. Các chế độ Cộng hòa, từ bản chất của nó, hướng về chính thể tự do, không phải vì các chế độ này được bầu ra bởi các công dân của chính thể đó, nhưng vì chế độ này bị  hiến chương hạn chế trách nhiệm và quyền hạn của nhà nước. Sự việc dân chúng bầu ra những người đại diện chẳng liên quan gì với việc tạo ra tự do. Tính nhất quán và hợp lý của bản hiến chương, cũng như sự nguyện ý của những người chấp nhận sống theo bản hiến chương mới là điều làm cho người dân được  tự do.

Một thể chế dân chủ là chính quyền của đa số. Hiện vẫn còn một nhóm công dân [tinh hoa] , nhưng nhóm này cai trị trực tiếp và đích thân điều hành đất nước. Nhóm này có thể ủy thác nhiệm vụ cụ thể cho các cá nhân, chẳng hạn như quyền hạn của sĩ quan cấp tướng và địa vị thống đốc, nhưng ta phải thấy rằng sức mạnh cai trị trong một nền dân chủ không phải là một bản hiến chương (ngay cả khi có một bản hiến chương đi nữa), nhưng là số phiếu của đa số. Các nước theo chế độ dân chủ là các nước tự do với điều kiện là người dân biết tự do là gì và kiên định trong ứng dụng về tự do. Nếu dân chúng không biết đến điều này, hoặc nói cho đúng hơn, nếu đa số người dân không biết đến điều này, thì một nền dân chủ chỉ có thể là chế độ chuyên chế hung tàn như một nhà độc tài tồi tệ nhất (xem Socrates bị ép tự sát bởi nền dân chủ Athena.)

Để cho dễ hiểu, có một sự khác biệt rất lớn giữa hai hệ thống chính quyền. Một trong những lo ngại chính tại Hội nghị Lập hiến của Hoa Kỳ là chính quyền họ tạo ra sẽ quá dân chủ (khiến cho Alexander Hamilton đề xuất một chế độ quân chủ bị hạn chế), vì điều đó hoàn toàn hiển nhiên rằng, đến nay bất kỳ số đông nào cũng có thể tự bỏ phiếu cho bất cứ điều gì họ muốn, có thể là tài sản hoặc những cuộc hành quyết. Đó là lý do tại sao điều đó khiến tôi rất khó chịu khi các chính khách (những người không thể biện hộ rằng họ không biết đang phục vụ cho chính quyền loại nào) và những người dốt nát nói rằng đất nước này là một đất nước dân chủ; điều đó khiến cho những người đã tạo ra nền cộng hòa của chúng ta phải lộn ruột.

Nhưng tác động nguy hại hơn đó là dân chúng thực sự bắt đầu gán và kết hợp các nguyên lý của nền dân chủ thành ra cấu trúc của nền cộng hòa của chúng ta. Những điều như trưng cầu dân ý và các kiến nghị bằng phiếu.[1] Đây không chỉ là vô trách nhiệm nhưng hoàn toàn vô lý. Tại sao chúng ta lại phải quyết định khi đã chọn ra người để thực hiện điều đó ? Tính hợp pháp nào chúng ta có từ việc đa số cử tri thông qua bất cứ điều gì ư? Nếu 70% cử tri bỏ phiếu cấm hôn nhân đồng tính, điều đó có làm cho nó đúng không? Nếu 51% cử tri bỏ phiếu cấm hút thuốc, điều đó có làm cho nó đúng không? Nếu 99,99% phiếu bầu phân phối lại tài sản, điều đó có làm cho nó đúng không? Câu trả lời cho tất cả trong số đó là "KHÔNG!" Hoàn toàn không. Sự thật không được xác định bằng số lượng bao nhiêu người ủng hộ  và đồng hành với bạn. Đây là lý do tại sao dân chủ bị kháng cự ở bất cứ nơi nào nó để lộ ra khuôn mặt xấu xí của nó, tính dân chủ có thể và sẽ được sử dụng để biện minh cho bất cứ điều gì đa số cử tri muốn. Về mặt lý thuyết, một phần lớn có thể bỏ phiếu cho tự do ngôn luận có chọn lọc, hoặc có một số người không được lòng dân bị ném ra khỏi quốc gia hoặc bị giết chết. Không có luật pháp trong một nền dân chủ, ngoại trừ bất cứ điều gì số đông dân chúng nói được gọi là luật pháp.

Vậy thì tại sao dân chủ có quá nhiều người ưa chuộng? Bởi vì những kẻ ngốc nghĩ rằng họ sẽ được hưởng lợi từ việc có "nhiều hơn một tiếng nói trong tình hình có ảnh hưởng như thế nào." Đó là sự thật nếu bạn đang ở trong đám đông. Những người ủng hộ dân chủ hoặc là những người thực sự ủng hộ của các nước cộng hòa và không biết về sự khác biệt giữa cộng hòa và dân chủ, hoặc họ là những người nghĩ rằng họ sẽ có trong số đông và sẽ có thể bỏ phiếu cho lợi ích của chính họ. Một ví dụ vắn gọn là sự giàu có. Những kẻ nào ngưỡng mộ những người như Michael Moore và Ralph Nader sẽ ủng hộ nền dân chủ bởi vì sau đó họ có thể lấy trộm tiền của người giàu và tặng số tiền đó cho chính họ ([nhưng mà] Moore và Nader sẽ không ủng hộ cho một mưu đồ như vậy, bởi vì sau đó họ sẽ không còn là người giàu có nữa).

Tuy vậy, về lâu về dài, một nền dân chủ sẽ luôn trở thành một chế độ độc tài, hoặc là theo đa số, hoặc nếu số đông làm hỏng hết mọi sự dẫn đến tình trạng hỗn loạn và một tên bạo chúa lên nắm quyền từ sự hỗn loạn đó. Đặc điểm quan trọng nhất của dân chủ là chủ nghĩa chủ quan và đó là lỗ hổng chết người của nền dân chủ. Nói cách khác, lý lẽ trở nên vô nghĩa, vì bất cứ điều gì đa số muốn, thì họ làm bất kể ý muốn đó có bất lương hay đáng ghê tởm như thế nào.

Quyền không thể tồn tại trong một hệ thống như vậy trong thời gian dài bởi vì những quyền đó có thể bị lá phiếu của đa số tước đoạt bất cứ lúc nào, theo những ý kiến bốc đồng. Vì thế, nếu bạn quan tâm đến tự do các bạn phải vứt bỏ một chữ xấu xí như dân chủ và chấp nhận rằng sự tự do đòi hỏi phải có lý lẽ, khách quan, và pháp luật, mà những điều đó chỉ có chế độ cộng hòa mới đáp ứng được.

Michelle Phạm chuyển ngữ

© Học Viện Công Dân, Aug 2016

Nguồn: http://capitalismmagazine.com/2003/01/republic-democracy-whats-the-difference/


[1] Kiến nghị bằng phiếu (ballot initiative) là một trong những phương thức dân chủ trực tiếp (direct democracy) qua đó một đề nghị khi được một số phiếu tối thiểu nào đó sẽ trở thành một dự luật cho toàn thể biểu quyết thuận hay chống. 26 tiểu bang của Mỹ có phương thức đề nghị dự luật theo kiểu này, nhưng phương thức này không được thi hành tại cấp quốc gia (Liên Bang).