Những đợt sóng bất bạo động trên biển bất mãn tại Trung quốc

 

MICHAEL CASTER

Yếu tố nào đang tạo ra những nguồn bất mãn vô tận gây ra  những đợt sóng chống đối ngày càng lên cao? Các nhà tranh đấu Trung Quốc đã dùng những chiến thuật nào và các nhà tranh đấu bất bạo động đã đáp ứng ra sao đối với  sự khủng bố nghiêm khắc của chính quyền?

Năm 2010 nhà xã hội học Trung Quốc ông Sun Linping (Tôn Lập Bình) ước lượng rằng những vụ quần chúng phản kháng Trung Quốc đã lên tới trên 180, 000 vụ, gấp đôi con số năm 2006. Điều này cho thấy có sự bất mãn càng ngày càng gia tăng trong một chế độ không dân chủ  đông dân nhất thế giới; những sự bất ổn này đã bị chính quyền đã đáp lại với mức đàn áp tương xứng. Năm 2013 ngân sách an ninh nội địa của Trung Quốc lên tới 124 tỷ đô la, nhiều hơn ngân khoản dành cho quân đội. Mức độ chi tiêu lớn lao này cho an ninh trong nước cho thấy chính quyền đang lo ngại về những sự chống đối phần lớn là bất bạo động. Những nguồn bất mãn vô tận đó đã được thúc đẩy bởi những yếu tố nào? Các nhà tranh đấu Trung Quốc đã dùng những chiến thuật nào và các nhà tranh đấu bất bạo động đã đáp ứng như thế nào đối với sự đàn áp gay gắt của chính quyền?

Nguồn bất mãn phổ biến nhất tại Trung Quốc là đập phá [nhà cửa] và chiếm đất bất hợp pháp phát sinh từ phát triển và đô thị quá nhanh. Chính quyền tham nhũng địa phương hưởng lợi từ những vụ mua bán đất đai bất hợp pháp đã thẳng tay đàn áp  mọi sự chống đối. Những hành động này gia tăng thêm những vụ khiếu nại về giam giữ bất hợp pháp và xâm phạm quyền riêng tư. Ức hiếp về đất đai và nhân công phát nguồn từ tình trạng viên chức chính quyền không bị truy tố, phát triển nhanh để trục lợi, công đoàn do đảng kiểm soát và nhân công bị hạn chế quyền di chuyển do chính sách hộ khẩu tại Trung Quốc. Trung Quốc nói  có trên 250 triệu dân lao động đã rời bỏ quê hương để đi tìm công việc. Những người dân lao động này thường gặp phải những hoàn cảnh vi phạm luật lao động. Tình trạng các viên chức không bị truy tố và chế độ tư pháp không độc lập đã khiến cho những người dân quê và các người lao động Trung Quốc không biết khiếu nại vào đâu. Hòa giải về lao động ít hơn đình công và phản đối, và thường chỉ giới hạn trong một địa phương. Còn các hành động tẩy chay lại thường có tính cách bài ngoại và nhắm vào các sản phẩm của Nhật.

Các nhà tranh đấu Trung Quốc đã nhờ giới truyền thông phổ biến những khiếu nại; và các tiếng nói trong giới truyền thông, cùng với những người trên cộng đồng mạng, càng ngày càng mạnh dạn hơn thách thức những luận điệu tuyên truyền, chống kiểm duyệt cũng như bày tỏ sự bất mãn về tình trạng thiếu tự do phát biểu. Tháng giêng năm 2013 một bản tin đã bị kiểm duyệt trong tờ báo Southern Weekend (Nam phương Chu mạt) đã phát động một cuộc chống đối bằng văn bản và bằng phương tiện điện tử. Những sự khiếu nại qua môi trường thông tin đó đã dần dần tạo ra những nhà tranh đấu trong giai cấp trung lưu là giai cấp vẫn thường không có thái độ chính trị và theo truyền thống thường chấp nhận [sự kiểm soát] để có tự do kinh tế. Coi các sự bất mãn đó có liên hệ với chính trị, dân Trung Quốc đã đòi xã hội dân sự  phải mạnh thêm. Mới đây ông Xu Zhiyong (Hứa Chí Vĩnh) — về sau đã bị bắt vào tháng 7 năm 2013 — đã kêu gọi lập “Phong trào Công dân Mới”. Trong khi nhiều nhà tranh đấu và các học giả Trung Quốc vẫn chưa tin là những lời kêu gọi đó có thể được duy trì và lan tràn trên toàn quốc thì các sự khiếu nại về môi trường và y tế công cộng đã được một số người coi là có nhiều triển vọng để có thể động viên dân chúng lâu dài. Những sự khiếu nại riêng lẻ, nhưng được nhiều người tán đồng, này đã tạo ra một số chiến thuật phản kháng.

Phản kháng có ghi tên công khai

Phản kháng công khai ghi tên rất phổ biến.  Các kiến nghị, mặc dầu thường khiến bị giam giữ một cách võ đoán hay bị tra tấn, cho tới nay là một phương tiện phổ thông nhất của các cuộc biểu tình phản đối các vụ chiếm đoạt đất, nhưng cũng là một chiến thuật thường được dùng để khiếu oan, tố cáo viên chức tham nhũng và đòi hỏi chính quyền phải minh bạch hơn. Năm 2008 có khoảng 10 triệu người khiếu nại tại Trung Quốc. Các người khiếu nại phần lớn là nông dân có trình độ giáo dục thấp nhưng đôi khi cũng có sự tham gia của các chuyên gia bảo vệ dân quyền. Treo biểu ngữ là hành động thường làm ở các khu vực nông thôn và thành thị để nói lên hàng ngàn điều oan ức. Chẳng hạn như vào đầu năm 2013 các nhà tranh đấu trong đó có Zhao Changqing (Triệu Thường Thanh) - về sau ông đã bị bắt - đã căng biểu ngữ tại Bắc Kinh đòi chính quyền phải minh bạch hơn. Các nhà tranh đấu tại Quảng Đông và các nơi khác cũng đã lợi dụng dịp rước đuốc Thế vận hội Olympics năm 2008 để treo bích chương tố cáo các hành động vi phạm nhân quyền của Trung Quốc. Các nhà tranh đấu xã hội dân sự trong đó có giới đại học, báo chí và các luật sư đã dựa vào các bản tuyên ngôn có chữ ký và thơ ngỏ như Hiến chương 08 đòi phải có cởi mở chính trị rộng rãi hơn. Hành động này đã khiến cho ông Liu Xiaobo (Lưu Hiểu Ba) bị bắt giam vào năm 2008. Sau này ông Lưu đã được giải Nobel Hòa bình.

Hành động tập thể như biểu tình phản đối, đình công, tọa kháng, phong tỏa, biểu tình tuần hành và các buổi học tập ngay trên đường phố rất phổ biến. Ngày 16 tháng 3 năm 2006 hàng ngàn công nhân tại xí nghiệp dệt tại Vân Nam đã đình công đòi phải được tham gia vào việc cải tổ cơ cấu của công ty. Trong khi đó hai năm trước, 6000 nữ công nhân đã biểu tình phản đối việc tư nhân hóa nhà máy dệt tại Quảng Đông. Năm 2004 có hàng trăm dân làng, đại diện cho 150 ngàn người sống quanh vùng hồ chứa tại huyện Hán Nguyên tỉnh Tứ Xuyên đã họp nhau lại để phản đối việc định cư bắt buộc  và đã phong tỏa nhiều làng xã. Về sau cảnh sát đã xả súng khiến 17 người chết 40 người bị thương. Các cuộc biểu tình tuần hành ít khi xẩy ra tại Trung Quốc nhưng cuộc biểu tình tại Wukan (Ô khảm)[1] đã bắt đầu bởi 5000 dân làng đi tới tỉnh Liufeng (Lục phong) để tiến hành một cuộc biểu tình tọa kháng trong những ngày đầu tiên của các cuộc biểu tình chống lại tình trạng cướp đất và do đó đã đẩy mạnh một cuộc bầu cử bây giờ rất nổi tiếng.[2] Hơn 200 người vào tháng 7 năm 2003 đã biểu tình ngồi trong hai tuần lễ tại Bộ Ngoại giao tại Bắc kinh để đòi chính quyền phải minh bạch hơn và đòi được tham gia vào việc báo cáo các vi phạm nhân quyền của Trung quốc tại Liên Hiệp Quốc. Nhiều nhà tranh đấu từ nông dân cho tới luật sư thường được sự hỗ trợ bởi các tổ chức phi chính phủ trong nước và trên quốc tế, đã tổ chức các buổi học tập ngay tại chỗ để chia sẻ các điều khiếu nại và để trao đổi các chiến lược phản kháng. Mặc dầu có những nỗ lực lẻ tẻ để theo gương Mùa xuân Ả rập nhưng cuộc cách mạng Hoa Nhài của Trung quốc năm 2011 đã không phát triển được. Các nhà tranh đấu và học giả đã nhận xét là những hành động tập thể ở tầm mức toàn quốc còn lâu mới có thể thực hiện được tại Trung quốc .

Phản kháng tượng trưng

Phản kháng tượng trưng như tang lễ của các nhân vật chính trị hay viếng mộ có tính cách chính trị, tuyệt thực và mặc trang phục hay trình diễn không phải là không có tại Trung quốc.  Năm 2011 các viên chức tại Thành Đô đã bắt giữ nhà tranh đấu Chen Yunfei (Trần Vân Thi) khi ông ta chuẩn bị đi tới Bắc Kinh để viếng mộ của nguyên thủ tướng Triệu Tử Dương, được biết là người đã có cảm tình với phong trào đòi dân chủ của sinh viên học sinh năm 1989. Năm 2012 cảnh sát tại Bắc Kinh đã bắt giữ 2000 người trên đường tới biểu tình tại mộ của Triệu Tử Dương. Tuy các cuộc tuyệt thực, theo truyền thống, thường có liên hệ tới các cuộc biểu tình có tính cách tôn giáo nhưng bây giờ đã trở nên thông thường trong số các tù nhân chính trị và họ đã tuyệt thực công khai. Các nhà tranh đấu năm 2006 đã phối hợp các cuộc tuyệt thực trong ít ra 10 tỉnh khắp Trung Quốc để thách thức sự đàn áp của chính quyền và ủng hộ các người bất đồng chính kiến. Mới đây  vào tháng 3 năm 2013, các nhà tranh đấu đã thực hiện một cuộc tuyệt thực tại trường học ở thành phố Hợp phì để phản đối việc nhà trường đã không nhận người con gái 10 tuổi của tù nhân chính trị Zhang Lin (Trương Lâm). Các nhà tranh đấu Trung Quốc đôi khi cũng dùng mầu sắc, chẳng hạn mầu trắng là tang tóc, và dùng những y phục có tính cách tượng trưng trong các cuộc biểu tình hay các cuộc trình diễn trên đường phố.

 Sự đàn áp của chính quyền nhằm tích cực ngăn chặn việc thành lập các phong trào bằng các phương tiện theo dõi và kiểm duyệt tinh vi; và chính quyền cố thu hẹp những sự phản kháng vào một địa phương hay vào những vấn đề cụ thể. Trong nửa năm đầu tiên của năm 2013 chính quyền trung ương đã ban bố lệnh ‘thất bất giảng’ cấm thảo luận về những giá trị phổ quát  trên thế giới như tự do ngôn luận,  quyền công dân , xã hội dân sự, sai lầm trong lịch sử của đảng Cộng sản Trung quốc ,nếp sống tư sản của các viên chức và quyền độc lập của ngành tư pháp. Luật về Tụ Tập năm 1989 chủ yếu chống các hành động phản kháng tập thể. Năm 2013 Việm Kiểm sát trung ương nói là sẽ dập tắt những buổi ‘tụ tập bất hợp pháp’ với mục đích phá hoại ‘quyền lực của nhà nước.’ Tuy nhiên các nhà tranh đấu vẫn còn tiếp tục khai triển những mạng lưới rất mạnh để hỗ trợ cho sự trao đổi và các sáng kiến.

Sáng kiến về diễn mục tại Trung Quốc

 Sáng kiến về diễn mục tại Trung Quốc đã phản ứng chống lại sự đàn áp của chính quyền và trong nhiều trường hợp và đã  làm nổi bật những nhược điểm, sự thiếu chính danh và đạo đức giả của chính quyền bằng những phương tiện điện tử đi đôi với chống đối hợp lý. Chính quyền đã cố gắng kiểm soát internet bằng cách ngăn chặn Facebook, Twitter và vô số các trang mạng, trang blog khác. Năm 2009 đã cắt internet trong 10 tháng tại Xinjiang (Tân cương), sau khi có những vụ nổi loạn của dân tộc địa phương. Tuy nhiên, các thành viên trong cộng đồng mạng tại Trung Quốc vẫn tiếp tục đưa ra những giải pháp sáng tạo để nói lên tiếng nói chống lại chính quyền như blogger rất nổi tiếng  là Zhou Shuguang (Chu Thự Quang) biệt hiệu là Zola. Những người khác dùng các từ ngữ đồng âm và nói bóng gió để nói lên tiếng nói chống đối của họ và vạch trần những điểm yếu của các nhà kiểm duyệt truy lùng trên mạng để tìm ‘con vịt vàng lớn ’[3]. Chính quyền phản ứng  với  sự kiện mà họ cho là mối đe dọa của phương tiện chống đối điện tử bằng cách bắt giữ nhiều người và trừng trị nghiêm khắc các tác giả của trang mạng. Vào tháng 8 và tháng 9 năm 2013 đã có hơn 400 dân mạng (netizen) bị bắt giam hành chánh. Sự phản kháng là chính đáng vì những người khiếu nại dựa vào luật của Trung quốc để trình bầy sự phản kháng và  phát triển phong trào weiquan [duy quyền] bảo vệ nhân quyền. Họ đã thách thức một cách hợp pháp những sự vi phạm của chính quyền đối với các nhà tranh đấu khác và do đó họ đã tạo ra một thành phần các người tranh đấu phản kháng ngoài khuôn khổ thường lệ, đó là những nhà tranh đấu tương đối ở trong chính quyền đã trình bầy khiếu nại của họ bằng những ngôn từ của chính chế độ cai trị đã vi phạm. Một lần  nữa nhà nước đã dùng võ lực để đáp ứng với những sự đe dọa bất bạo động bằng cách lùng bắt và giam cầm các nhà luật sư duy quyền như Gao Zhisheng (Cao Trí Thịnh), Chen Guangcheng (Trần Quang Thành} và rất nhiều người khác.

Mặc dầu chính quyền đã gia tăng ngân khoản về an ninh nội địa và tăng cường kỹ thuật đàn áp nhưng con số những người phản kháng tại Trung Quốc vẫn tiếp tục gia tăng trừ phi chính quyền đáp ứng một cách nghiêm túc những sự khiếu nại ngày càng lan rộng. Vì chủ trương của chính quyền đối với an ninh nội địa căn cứ trên bạo lực và thao túng nên sự gia tăng của phản kháng bất bạo động ngoài phạm vi của chính quyền và khả năng gia tăng liên lạc của các nhà tranh đấu có thể sẽ trở thành một gánh nặng ngoài sức chịu đựng [của chính quyền] khiến cho nhà nước không thể dùng những cuộc đàn áp địa phương để ngăn chặn những sự vận động khắp trong nước. Nói chung, tuy dân Trung Quốc có thể đồng ý không nói tới vụ thảm sát Thiên An Môn 1989 nhưng chắc chắn họ sẽ không chấp nhận một cuộc tàn sát như vậy nữa.

Trần Lương Ngọc chuyển ngữ

© Học Viện Công Dân January 2017

Nguồn: A sea of dissent: nonviolent waves in China - MICHAEL CASTER 24 September 2013

https://www.opendemocracy.net/civilresistance/michael-caster/sea-of-dissent-nonviolent-waves-in-china

 


[1] Các cuộc biểu tình ở Ô Khảm là một cuộc phản đối chống tham nhũng và bất công xã hội khởi - đầu vào tháng 9 năm 2011 và leo thang trong tháng 12 năm 2011 - diễn ra với các sự kiện trục xuất các quan chức Đảng Cộng sản Trung Quốc, phong tỏa tại thôn Ô Khảm.

[2] Tháng 1 năm 2012, lãnh đạo cuộc nổi dậy của nông dân, Lâm Tổ Luyến (Lin Zulian 林祖恋 hay trước đó là Lâm Tổ Loan (林祖) được trở thành Bí thư Đảng ủy. Đây là một phần của thỏa thuận hòa bình với sự nhượng bộ của chính quyền, trong đó, lãnh đạo tỉnh Quảng Đông đã chấp nhận cho tổ chức một cuộc bầu cử trực tiếp không kiểm soát đầu tiên theo mô hình bỏ phiếu kín tại Ô Khảm. Một loạt 3 cuộc bầu cử đã được tổ chức để lựa chọn 100 đại diện vào ủy ban hành chính. Trong vòng đầu tiên của cuộc bầu cử vào ngày 1 tháng 2 năm 2012, khoảng 6.000 dân thôn Ô Khảm đã bình chọn một ủy ban độc lập để giám sát cuộc bầu cử lãnh đạo mới của thôn. Ngày 11 tháng 2, hơn 6.500 người dân (85% dân số) đã bình chọn, bầu 107 đại diện vào Hội đồng nhân dân, với nhà lãnh đạo cuộc phản kháng là Lâm Tổ Luyến nhận chức chủ tịch thay thế người lãnh đạo trước bị cách chức, sau 42 năm tại chức này và bị cáo buộc tham nhũng. [ND]

https://vi.wikipedia.org/wiki/Bi%E1%BB%83u_t%C3%ACnh_%C3%94_Kh%E1%BA%A3m#B.E1.BA.A7u_c.E1.BB.AD_n.C4.83m_2012

 

[3] Báo  International Business Times, đăng tin chính quyền Trung quốc cấm dùng cụm từ  鸭蛋黄 đại áp đản hoàng“ (con vịt vàng to) làm từ truy tìm trên mạng. Lý do là có người đã đưa lên mạng xã hội Sina Weibo bức hình nổi tiếng của nhiếp ảnh gia Jeff Widener chụp một người đứng thách thức đoàn xe tăng trong vụ thảm sát Thiên An môn, trong hình đó các xe tăng đã được thay thế bằng 4 ‘con vịt vàng to’ (là hình con vịt vàng trong cảng Victoria Harbour tại Hongkong do Florentijin Homan sáng tác) . 笨蛋 bèndàn (bổn đản) là tiếng chửi có nghỉa là  “Ngu dốt, đần độn, tối dạ.”[ND]

http://www.dailymail.co.uk/news/article-2335636/China-bans-internet-searches-big-yellow-duck-Tiananmen-Square-anniversary-clampdown-prankster-substitutes-ducks-tanks-viral-image.html#ixzz4HIcwRMkk