Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Đoạn 39-42

Đoạn 39

Không phải là tôi nói chúng ta không nên nuông chiều đứa trẻ một chút nào, hay là hy vọng nó xử sự khôn ngoan như một quan toà. Tôi xem nó như là một đứa trẻ, một đứa trẻ mà ta phải đối xử một cách dịu dàng, nó phải được chơi đùa và phải có đồ chơi. Cái mà tôi muốn nói là, mỗi khi nó muốn một cái gì hay muốn làm một điều gì không thích hợp với nó, thì ta không nên cho nó thỏa mãn; đừng nghĩ rằng vì nó còn nhỏ nên nó muốn như thế: không phải vậy, ngược lại, mỗi khi nó nhõng nhẽo đòi hỏi một cái gì thì ta phải làm cho đứa trẻ hiểu rằng cũng vì nó nhõng nhẽo đòi hỏi mà ta từ chối. Tôi đã nhìn thấy trẻ con ở bàn ăn. Có đứa thì, dù có thức ăn đặt trước mặt đi nữa, nó cũng không đòi hỏi gì hết, và chỉ ăn những gì được cho. Còn đứa khác thì la khóc, đòi hỏi tất cả những gì có trên bàn; người ta phải cho nó tất cả các món ăn, lại còn phải dọn cho nó ăn trước tiên nữa. Tại sao có sự khác biệt như thế? Đó là vì đứa này đã quen thói la khóc đòi hỏi, còn đứa kia thì quen thói chịu nhịn. Trẻ càng nhỏ thì ta càng phải khống chế tính thèm ăn vô kỷ luật, vô trật tự của chúng. Chúng càng ít lý trí, chúng lại càng phải hoàn toàn phục tùng và tuân theo những người chăm lo cho chúng. Từ việc này, tôi nhận thấy rằng chỉ nên cho những người khôn ngoan gần gũi trẻ. Nếu làm ngược lại, thì tôi chịu. Những điều Tôi nói ở đây là những gì mà tôi thấy người ta cần phải làm. Nếu việc này đã được áp dụng, tôi thấy không cần phải làm phiền người khác với những lời nhận xét của tôi nữa. Tuy nhiên, tôi chắc rằng nếu suy nghĩ kỹ càng về việc này, tôi không phải là người độc nhất cho rằng ta càng sớm cho trẻ vào khuôn phép thì càng tốt cho cha mẹ và cho chính đứa trẻ. Và ta phải xem như là một châm ngôn bất di bất dịch rằng, một khi ta đã từ chối trẻ một cái gì, thì ta không bao giờ nhường nhịn nó dù nó la khóc hay nài nỉ ta, trừ trường hợp ta muốn tập cho nó trở thành những đứa trẻ thiếu kiên nhẫn và khó chịu bằng cách thỏa mãn khi nó đòi hỏi như vậy.

Đoạn 40

Vậy cha mẹ muốn giáo dục con cái thì phải bắt buộc chúng phục tùng ý chí của mình ngay từ khi chúng còn nhỏ. Nếu ta có một đứa con trai và muốn nó vâng lời sau thời kỳ thơ ấu, thì ta hãy cố gắng thiết lập quyền làm cha từ khi đứa trẻ biết phục tùng và có khả năng hiểu biết nó phụ thuộc vào ai. Nếu ta muốn nó kính trọng ta thì hãy dạy đứa trẻ việc này từ khi nó còn thơ ấu; và nó càng lớn dần đến tuổi thành niên thì ta cho nó gần gũi, thân mật với ta. Làm như vậy, ta sẽ có một đứa con biết vâng lời khi còn nhỏ và một người bạn thân thiết khi đứa trẻ đã lớn. Bởi vì theo ý tôi, thật rất lầm lẫn khi ta khoan dung và thân mật với trẻ khi chúng còn nhỏ và ngược lại nghiêm khắc và xa cách lúc chúng trưởng thành. Tự do và khoan dung không tốt cho trẻ em: vì chúng chưa đủ óc xét đoán, nên chúng cần được hướng dẫn và kỷ luật. Ngược lại, nghiêm khắc, độc đoán không phải là cách đối đãi tốt với người lớn: họ có đủ lý trí để tự biết xử sự. Tôi không nghĩ rằng quý vị có những đứa con mà khi lớn lên chúng sẽ chán ngán quý vị và nói thầm với nhau rằng: “Bố ơi, lúc nào thì bố chết đây?”

Đoạn 41

Tôi nghĩ mọi người đều xem điều sau đây hợp lý: con cái, khi chúng còn nhỏ, xem cha mẹ như những vị chúa tể toàn quyền và kính sợ cha mẹ; ở một tuổi lớn hơn chúng xem cha mẹ như những người bạn, những người chúng tin cậy được và vì vậy nên chúng yêu mến và kính trọng họ. Phương pháp mà tôi đề nghị, nếu tôi không lầm, là phương cách tốt nhất để đạt những mục đích ấy. Ta phải nhớ rằng, một khi đứa trẻ lớn lên, nó giống hệt chúng ta, với cùng những đam mê, cùng những ham muốn. Chúng ta muốn kẻ khác xem ta là những con người có lý trí; và chúng ta có tự do; ta không muốn bị khiển trách, nạt nộ, cũng như không muốn người chung quanh bực bội và xa lánh ta. Kẻ nào khi đến tuổi thành niên mà bị đối xử như vậy thì nên mau chóng tìm kiếm một đám bạn bè khác, những người bạn có thể làm cho họ thoải mái. Cho nên, nếu ngay từ đầu ta nghiêm khắc với trẻ vì chúng còn dễ dạy, và yên lặng phục tùng vì không biết làm cách nào khác; và khi chúng biết suy nghĩ, ta đối xử với chúng bớt nghiêm khắc hơn và từ từ bớt xa cách hơn, thì lúc đó, sự nghiêm khắc mà chúng chịu đựng trước kia sẽ làm tăng tình yêu mến của chúng, vì chúng nhận thấy rằng cha mẹ làm như vậy là vì yêu thương chúng; và sự giáo dục như vậy làm cho chúng xứng đáng với tình thương của cha mẹ và sự qúy mến của mọi người khác.

Đoạn 42

Đó là những luật lệ tổng quát mà cha mẹ nên theo để chứng tỏ quyền uy của mình đối với con cái. Sự sợ hãi và sự kính trọng cho cha mẹ cái quyền đầu tiên trong óc đứa trẻ. Sau đó quyền ấy được duy trì bằng tình thương và tình bạn: vì sẽ đến lúc không còn roi vọt và trừng phạt nữa, và khi đó nếu tình thương không đủ làm cho đứa trẻ vâng lời và trói buộc nó với bổn phận, nếu lòng yêu mến đức hạnh và thể diện không giữ nó trên con đường tốt thì cha mẹ sẽ dùng ảnh hưởng gì để bắt chúng cư xử tốt? Có thể nó sợ rằng không được chia đúng phần gia tài nếu nó làm phật lòng cha mẹ nên giả bộ tuân theo ý muốn của họ, nhưng việc đó không cản nó trở thành người xấu khi nó chỉ có một mình; ngoài ra sự ràng buộc trên sẽ không kéo dài mãi được. Vào một lúc nào đó, bất cứ người nào cũng phải là chính mình và phải tự biết xử sự, và chỉ có con người đó mới là con người có đức hạnh, tốt và có khả năng, và sự việc này chỉ xảy ra tự trong bản thân của họ mà thôi. Cho nên những gì mà trẻ thu nhận được từ giáo dục, những gì ảnh hưởng đến suốt đời nó, ta phải cho nó từ thuở nhỏ: tôi muốn nói đến các thói quen tốt đã được đan kết lại thành những nguyên tắc hành xử một cách tự nhiên, chứ không phải cái bề ngoài giả dối được tạo ra bởi sự sợ hãi vì muốn tránh sự tức giận nhất thời của người cha hoặc vì sợ bị truất phần gia tài.

© Học Viện Công Dân 2008