Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Đoạn 51-54

Đoạn 51

4.  Nếu một sự nghiêm khắc tột bực đàn áp được đứa trẻ và ngay lúc đó sửa chữa được cá tính vô kỷ luật của nó, thì thường thường điều đó lại tạo ra nơi đứa trẻ một tình trạng tệ hại và nguy hiểm hơn nữa: đó là làm hư đầu óc của nó. Kết quả là thay vào chỗ của một thiếu niên nghịch ngợm, ta có một kẻ rầu rĩ, tinh thần yếu kém, kẻ mà sự điềm đạm phản tự nhiên của nó có thể làm những kẻ ngốc nghếch vui lòng, và những kẻ ca tụng những trẻ em ít hoạt động vì chúng chẳng ồn ào và không quấy phá ai hết; nhưng cuối cùng [sự thụ động này] lại gây khó chịu cho bạn bè của nó, và suốt cuộc đời nó chỉ là một kẻ vô tích sự cho chính mình và tha nhân.

Đoạn 52

Đánh đập và tất cả những hình thức trừng phạt thể xác và làm mất nhân cách không phải là những biện pháp kỷ luật thích ứng trong việc giáo dục đứa trẻ mà ta muốn đào tạo thành một con người khôn ngoan, lương thiện và thành thật; vậy ta nên hạn chế sử dụng chúng và chỉ dùng trong những trường hợp rất cần thiết và cùng cực. Mặt khác, cũng nên thận trọng, tránh không nên nịnh bợ đứa trẻ bằng cách cho nó những gì mà nó thích. Người nào cho con mình trái cây, kẹo bánh, hay những gì giống như thế để dỗ cho nó học bài chỉ khuyến khích khuynh hướng thích thú vui của nó; và làm như vậy là gia tăng xu hướng nguy hiểm mà đáng ra ta phải làm giảm đi và dẹp tan bằng mọi cách. Ta không thể có hy vọng tập cho nó làm chủ khuynh hướng thích thú vui khi mà một bên thì ta cản trở khuyng hướng này, còn bên kia thì lại cho nó được thỏa mãn.

Muốn trở thành một con người tốt, khôn ngoan và có đức hạnh, đứa trẻ phải biết vượt qua sự ham muốn, thắng lòng thèm muốn vật chất hay tránh ăn những gì làm thỏa mãn khẩu vị, v.v…. mỗi khi lý trí khuyên nó làm ngược lại, và khi bổn phận đòi hỏi như vậy. Nhưng khi ta lôi kéo nó làm một việc hợp lý bằng cách cho nó tiền, khi ta thưởng công nó bằng một miếng ăn ngon, khi ta hứa cho nó một cái cà vạt viền đăng ten hay một bộ áo quần đẹp để thưởng nó đã làm vài việc nhỏ, phải chăng khi ta cho các phần thưởng đó ta đã công nhận rằng chúng là những vật mà đứa trẻ nhắm vào, tức là khuyến khích nó phải ham muốn các thứ đó và làm cho nó quen thói tìm hạnh phúc nơi các phần thưởng? Nói một cách tổng quát, để cho trẻ em cố gắng học văn phạm, khiêu vũ hay các môn học đại loại như thế, ít quan trọng cho hạnh phúc và lợi ích của đời sống, cha mẹ đã sai lầm khi sử dụng phần thưởng và trừng phạt; họ hy sinh đức tánh của đứa trẻ, lật ngược các nguyên tắc giáo dục, và dạy nó sự xa hoa, tính tự phụ, sự thèm muốn, v.v… Thật vậy, bằng cách khuyến khích các khuynh hướng sai lầm mà đáng lẽ họ phải kiềm chế hay loại bỏ, cha mẹ đã đặt nền móng cho các tật xấu sau này; những tật xấu mà họ chỉ có thể chống phá bằng cách kiềm chế các thèm muốn của đứa trẻ và sớm tập cho chúng thói quen phục tùng lý trí.

Đoạn 53

Tuy nhiên, tôi không nói là ta phải cấm đoán không cho trẻ con hưởng những tiện nghi hay thú vui của cuộc sống, miễn rằng các thứ đó không phương hại đến sức khỏe hay đức hạnh của chúng. Trái lại, tôi muốn đời sống của chúng được càng thích thú càng dễ chịu càng tốt, với sự hưởng thụ bất cứ cái gì làm chúng ưa thích một cách vô hại; tuy nhiên với điều kiện là chúng phải thấy đó là những kết quả tự nhiên của lòng thương mến mà cha mẹ hay nhà giáo dục dành cho chúng; ta không bao giờ nên thưởng cho trẻ khi chúng làm việc gì một cách miễn cưỡng hay chỉ làm để hy vọng được thưỏng.

Đoạn 54

Nhưng nếu một bên ta không dùng roi vọt, và bên kia ta không cho những thứ để làm cho trẻ thích thú thì làm thế nào để giáo dục đứa trẻ? Lấy đi hy vọng được thưởng và sợ hãi bị phạt thì không còn kỷ luật nữa. Tôi nhìn nhận rằng sự tốt hay sự xấu, phần thưởng hay trừng phạt là những động cơ duy nhất đối với một con người có lý trí, [mà ta có thể ví] như là những cái đinh thúc ngựa, những dây cương hướng dẫn con ngựa; đó cũng là những động cơ cũng hướng dẫn toàn thể nhân loại.  Vì vậy ta phải dùng đến chúng và – tôi yêu cầu qúy vị phụ huynh và thầy giáo ghi nhớ điều này – ta phải xem trẻ con như là những con người có lý trí.

© Học Viện Công Dân 2008