Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Đoạn 55-58

Đoạn 55

Đúng vậy, tôi công nhận phần thưởng và trừng phạt phải được dùng với trẻ nếu ta muốn dạy dỗ chúng. Tôi nghĩ rằng lỗi là ở chỗ ta chọn sai những gì mà ta thường sử dụng. Các thú vui và những đau đớn thể xác không cho kết quả tốt khi ta dùng chúng như những phần thưởng và trừng phạt để tỏ quyền lực của ta với đứa trẻ; vì, như tôi đã nói ở trên, ta chỉ làm gia tăng các khuynh hướng của đứa trẻ, trong khi ngược lại, việc chính là phải kiếm chế chúng. Ta đã dạy cho đứa trẻ nguyên tắc đức hạnh nào khi mà ta không cho nó hưởng một thú vui này nhưng lại thay bằng một thú vui khác? Việc này chỉ có kết quả là làm gia tăng lòng ham muốn của nó và dạy cho nó ham muốn nhiều thứ hơn nữa. Nếu đứa trẻ khóc lóc để đòi một trái cây độc hại và nguy hiểm, ta lại mua chuộc sự yên lặng của nó bằng cách cho nó một món đồ ngọt ít độc hại hơn. Làm như vậy có thể bảo vệ sức khoẻ của nó nhưng ta đã làm hư hỏng trí óc nó và ta càng làm cho nó rối loạn hơn nữa. Thật vậy, ở đây ta chỉ thay đổi vật đứa trẻ muốn nhưng vẫn nuông chiều lòng ham muốn của nó; ta đã cho phép nó tự thỏa mãn và, như tôi đã nói, đây là nguồn gốc của sự lầm lỗi; và cho đến khi ta thành công trong việc làm cho đứa trẻ chấp nhận rằng sự ham muốn cuả nó không được thỏa mãn, thì trong lúc này, nó có thể yên lặng và ngoan ngoãn, nhưng ta chưa chữa được căn bệnh. Và khi làm như vậy, ta chỉ khích động và nuôi nấng nơi nó cái mầm mống của tất cả mọi tật xấu; và ta có thể chắc chắn rằng mầm mống này sẽ nổ tung dữ dội hơn nữa khi có cơ hội thuận tiện sớm nhất, làm cho đứa trẻ có những ham muốn mạnh mẽ hơn và cho gây cho ta nhiều phiền muộn hơn.

Đoạn 56

Các phần thưởng và trừng phạt mà ta sẽ dùng để giữ cho đứa trẻ biết làm bổn phận của mình thuộc vào loại khác, và chúng sẽ có ảnh hưởng mạnh đến nỗi mà, một khi ta đã áp dụng thành công thì tôi chắc rằng ta không cần làm gì  nữa. Danh dự và hổ thẹn là hai trong những động cơ mạnh mẽ nhất đối với tâm trí, khi tâm trí [bắt đầu] biết cảm nhận chúng. Nếu ta biết cách tạo cho đứa trẻ lòng yêu mến danh dự và sự hiểu biết thế nào là nhục nhã thì ta đã đặt trong trí óc đứa trẻ các nguyên tắc chân chính thật sự để luôn luôn dìu dắt chúng đến việc tốt. Nhưng làm sao mà làm được việc ấy?

Tôi phải thú nhận rằng, khi mới nghĩ, ta thấy công việc này chẳng phải dễ dàng gì; nhưng tôi nghĩ điều này cũng bõ công cho chúng ta tìm kiếm (và thực tập những nguyên tắc này khi đã tìm ra chúng), vì đó chính là một bí quyết vĩ đại của giáo dục.

Đoạn 57

Trước tiên, trẻ con–việc này xảy ra sớm hơn là ta tưởng–rất nhạy cảm với các lời khen, lời tán dương. Chúng thích được coi trọng, thương mến, đặc biệt bời cha mẹ và bởi tất cả những ai mà chúng phải nương tựa. Nếu người cha vuốt ve và khen ngợi con khi nó làm điều tốt, hay tỏ vẻ lạnh lùng, hờ hững khi chúng làm điều xấu, và cùng một lúc mẹ nó và tất cả những người chung quanh cũng làm như vậy, thì trong một thời gian ngắn đứa trẻ sẽ cảm thấy sự khác biệt; tôi chắc rằng phương pháp này, nếu được xử dụng liên tục, sẽ có ảnh hưởng trên trí óc đứa trẻ hơn là roi vọt và đe dọa; các loại trừng phạt kiểu này dần dần mất hiệu lực vì đứa trẻ sẽ nhờn đi và sẽ không có hiệu quả gì nữa khi nó không còn cảm thấy xấu hổ; như vậy ta không bao giờ nên áp dụng các loại trừng phạt đó, ngoại trừ trong những trường hợp đặc biệt tôi sẽ nói tới trong các phần sau.

Đoạn 58

Nhưng mặt khác, để cho ý niệm danh dự và hổ thẹn thấm sâu vào đứa trẻ và để cho ý niệm này mạnh hơn, những việc khác vừa thích thú vừa khó chịu phải được tiến hành song song cùng một lúc; không phải là những phần thưởng hay trừng phạt đặc biệt dành cho hành động này hay hành động khác của đứa trẻ, nhưng là những hậu quả cần thiết luôn luôn đến với đứa trẻ khi mà việc làm của nó đáng bị trừng phạt hay đáng được khen thưởng. Bằng phương pháp này, đứa trẻ dễ dàng hiểu ra rằng trẻ con nào đã cố gắng làm tốt thì đương nhiên được thương mến và nuông chiều bởi tất cả mọi người; trái lại, đứa trẻ mất lòng yêu mến của cha mẹ vì đã lầm lỗi và đã làm mất niềm tin của cha mẹ, đương nhiên phải hứng chịu sự lơ là và chê cười và kết quả là không được hưởng những gì có thể làm cho nó vui lòng và thích thú. Bằng phương cách này, những vật làm cho đứa trẻ ham muốn trở thành những thứ trợ giúp cho hạnh kiểm của nó, [nhất là] khi mà kinh nghiệm được hình thành từ thưở nhỏ dạy cho nó rằng những gì mà nó thích chỉ được dành cho và thuộc về những trẻ con ngoan ngoãn. Nếu bẳng những phương cách ấy ta thành công trong việc làm cho đứa trẻ biết hổ thẹn về hành động của mình (và tôi không muốn thấy có một trừng phạt nào khác) và làm cho nó thích được mến trọng, ta có thể làm cho nó trở thành tất cả những gì mà ta muốn, và nó sẽ yêu thích tất cả mọi mặt của đức hạnh.