Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Đoạn 63-66

Đoạn 63

Nhưng nếu ta áp dụng đúng các phương pháp giáo dục tốt thì ta không cần đến những loại phần thưởng hay trừng phạt thông thường mà ta thường nghĩ đến hay áp dụng theo thói quen. Thật vậy, các hành động dại dột nhưng ngây thơ, các trò chơi của con trẻ, tất cả phải cho phép đứa trẻ chơi tự do, không hạn chế, chừng nào mà đứa trẻ vẫn tôn trọng những người hiện diện; các lỗi lầm này là những lỗi lầm của lứa tuổi chứ không phải là của chính bản thân đứa trẻ. Và nếu, đúng như ta phải làm,  để cho thời gian, cho sự bắt chước, cho năm tháng chín mùi sửa chữa các lỗi lầm ấy thì đứa trẻ sẽ tránh được các trừng phạt áp dụng không đúng lúc và không có hiệu qủa. Các trừng phạt này hoặc là không đàn áp được các khuynh hướng tự nhiên của đứa trẻ; và nếu cứ lập đi lập lại một cách vô ích thì khi thật sự cần dùng đến chúng sẽ không còn hiệu qủa nữa; hoặc là nếu chúng đủ mạnh để làm giảm niềm vui tự nhiên của tuổi trẻ, chúng chỉ làm hư thể xác và trí óc của đứa trẻ. Nếu khi trẻ con chơi, chúng gây tiếng ồn ào và gây xáo trộn, làm cho người có mặt khó chịu (sự việc này chỉ xảy ra khi cha mẹ có mặt ở đó) thì nếu cha mẹ biết dùng uy quyền của mình, một tiếng nói, một cái nhìn của cha hoặc mẹ cũng đủ làm cho chúng đi chơi chỗ khác hay làm chúng yên lặng một thời gian. Nếu ta muốn kích thích trí óc, gia tăng thể lực và sức khỏe của đứa trẻ thì tốt hơn hết là nên khuyến khích hơn là la mắng, đánh đập, đàn áp cái tâm trạng vui nhộn này mà thiên nhiên dành cho lứa tuổi và tâm tính đứa trẻ vào lúc đó. Nghệ thuật cao nhất là biến tất cả những gì đứa trẻ làm thành những trò chơi thích thú.

Đoạn 64

Ở đây, hãy cho tôi nhấn mạnh đến một lỗi lầm trong phương pháp mà người ta thường dùng trong giáo dục: đó là việc nhồi nhét trí óc đứa trẻ trong mọi trường hợp với những luật lệ và lời giáo huấn mà nó không thể hiểu và sẽ quên ngay. Nếu đó là một việc mà ta muốn đứa trẻ làm, và cứ mỗi lần nó quên đi hay làm không tốt, thì ta hãy bắt nó lập đi lập lại cho đến khi có kết quả tốt. Làm như vậy có hai lợi ích: thứ nhất là nhận xét xem đó có phải là một việc mà trẻ con có khả năng thực hiện được hay không, hay là việc ta muốn trẻ làm có hợp với lứa tuổi của nó hay chưa; bởi vì có nhiều khi ta đòi hỏi nơi đứa trẻ những việc mà sau đó nó không thể làm đuợc; vậy nên phải dạy nó cách làm và tập cho nó làm. Nhưng nguời thầy thấy rằng ra lệnh dễ dàng hơn là dạy bảo! Lợi ích thứ hai là nên bắt đứa trẻ lập đi lập lại một hành động cho đến khi trở thành một thói quen thì đứa trẻ không cần dùng trí óc để nhớ và để suy nghĩ nữa, hai sự việc vượt ngoài lứa tuổi của nó; việc lập đi lập lại làm cho hành động của đứa trẻ trở nên tự nhiên. Vì vậy mà việc cúi gập người để chào hỏi, việc nhìn vào mắt người đang đối thoại, là những việc mà, nhờ đã thành thói quen, một người có giáo dục làm một cách tự nhiên cũng như hít thở vậy, một cách tự nhiên không cần phải suy nghĩ. Nếu ta dùng phương pháp ấy để sửa chữa lỗi lầm của đứa trẻ, nó sẽ không bao giờ phạm lỗi ấy nữa; và từng lỗi, từng lỗi một ta có thể loại hết tất cả để thay vào đó gieo những thói quen tốt mà ta muốn.

Đoạn 65

Tôi đã thấy nhiều bậc cha mẹ nhồi nhét vào đầu óc con cái nhiều luật lệ đến nỗi những đứa trẻ đáng thương này không nhớ được một phần mười các luật lệ đó, đừng nói gì đến việc thi hành chúng. Thế nhưng, cha mẹ vẫn trừng phạt con cái bằng rầy la hay đánh đập nếu chúng quên các luật lệ quá nhiều và phi lý ấy. Vậy kết qủa đương nhiên là bọn trẻ không lưu ý gì nữa đến những lời ta nói, vì chúng thấy rằng dù có lưu ý đến mức nào đi nữa thì cũng phạm lỗi và không thoát khỏi sự trừng phạt đi liền theo sau.

Vậy thì hãy cho con cái bạn càng ít luật lệ càng tốt, ít tốt hơn là nhiều, ngay cả các luật lệ mà ta thấy rất cần thiết. Thật vậy, nếu ta đưa ra quá nhiều luật lệ, thì sẽ xảy ra một trong hai trường hợp: hoặc là cần phải trừng phạt đứa trẻ thường xuyên: kết quả sẽ không tốt vì ta sẽ làm cho đứa trẻ lờn với trừng phạt; hoặc là ta để cho đứa trẻ vi phạm vài luật lệ rồi ta bỏ qua đi; làm như vậy, đứa trẻ sẽ quen thói coi thường luật lệ và uy quyền của cha mẹ sẽ bị giảm đi. Vậy chỉ nên đặt ra một số thật ít luật lệ; nhưng một khi luật lệ đã được đặt ra thì bắt buộc con cái phải tuyệt đối tuân hành. Đối với một đứa trẻ ít tuổi thì chỉ cần ít luật lệ; khi nó lớn, và khi luật lệ được thi hành tốt thì ta có thể thêm đìều luật khác.

Đoạn 66

Nhưng, tôi xin qúy vị nhớ rằng ta không giáo dục trẻ con bằng những luật lệ mà chúng không thể nhớ hết được. Tất cả những gì mà chúng cần phải làm, ta nên tạo thành thói quen cho chúng bằng cách bắt thực hành liên tục mỗi khi có cơ hội làm việc đó, và  tạo ra các cơ hội đó nếu cần. Như vậy, trẻ con sẽ hành động một cách dễ dàng và tự nhiên theo thói quen, không cần đến trí nhớ nữa. Nhưng phải lưu ý đến điều này: trước hết hãy tạo các thói quen đó bằng những lời nói ân cần, những lời khuyên dịu dàng làm như là ta muốn nhắc nhở đìều gì mà chúng quên; nên tránh các lời la rầy nghiêm khắc làm như là chúng cố ý phạm tội quên các luật lệ. Một việc nữa là tránh không nên tạo nhiều thói quen cùng một lúc: ta chỉ làm cho trí óc trẻ bị rối ren và không đạt được kết quả gì hết. Chỉ khi nào trẻ quen thói làm việc gì một cách dễ dàng, tự nhiên và không suy nghỉ thì ta mới dạy thêm một thói quen khác.

Phưong pháp dạy trẻ con bằng cách bắt lập đi lập lại một hành động dưới sự quan sát và hướng dẫn của người thầy cho đến khi đứa trẻ đạt được thói quen và không phải dùng đến trí nhớ, có quá nhiều thuận lợi – dù xét dưới khiá cạnh nào đi nữa –  đến nỗi tôi không thể tự hỏi rằng tại sao người ta bỏ quên nó. Tôi đưa ra một thuận lợi mà tôi vừa mới nghĩ đến. Bằng phương pháp này ta sẽ xem những gì mà ta đòi hỏi nơi đứa trẻ có thích hợp với khả năng, với thiên tư và với cơ thể của nó không? Một việc ta phải lưu ý đến trong mọi phương pháp giáo dục đúng đắn. Ta không thể hy vọng thay đổi tính tình tự nhiên của đứa trẻ mà không làm cho nó bị tổn thương, như thay đổi một đứa trẻ vui vẻ, hoạt động thành một đứa trầm ngâm, trang nghiêm, hay một đứa trẻ u buồn thành một đứa hoạt động. Thượng đế đã tạo ra mỗi người với những cá tính riêng; các cá tính này cũng như các nét của hình dạng có thể được sửa chữa chút ít nhưng khó có thể sửa chữa hoàn toàn và chuyển đổi qua một hình thức trái ngược.

Vậy kẻ nào phụ trách giáo dục trẻ em phải nghiên cứu kỹ lưỡng bản tính và khả năng của chúng; bằng những thực nghiệm thường xuyên xem bản tính và khả năng ấy thiên về khuynh hướng nào và phát triển ra sao; quan sát bản tính của đứa trẻ, làm thế nào để cho nó tốt hơn và thích ứng với cái gì. Người làm giáo dục phải xem trẻ thiếu cái gì, xem chúng có thể đạt được các thứ ấy bằng cách chuyên cần luyện tập không; xem có nên tốn công sức luyện tập không. Vì trong nhiều trường hợp, tất cả những gì mà ta có thể làm, mà ta nhắm đến, là sử dụng một cách tốt nhất những gì thiên nhiên đã cho, hoặc bằng cách ngăn ngừa các tật xấu và các lỗi lầm đến với mỗi tính tình, hoặc phát triển các tính tốt sẵn có. Thiên tư của mỗi người nên được phát triển càng nhiều càng tốt; nhưng nếu ta cố gắng gán cho mỗi người một thiên tư mà nó không có, thì chỉ luống công mà thôi, và chỉ tạo nên cái vỏ bề ngoài cứng ngắc, thô kệch và kiểu cách giả tạo.