Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Đoạn 95-133

Đoạn 95

Nhưng hãy trở lại phương pháp của chúng ta. Tôi có nói rằng sự kính trọng mà người cha tạo nên trong trí óc đứa trẻ bằng dáng vẻ nghiêm trang là điều kiện thiết yếu của một nền giáo dục tốt; tuy nhiên, tôi nghĩ rằng ta không nên tiếp tục cư xử như thế với trẻ dù khi  chúng còn ở dưới sự giám hộ của ta. Ngược lại, tôi cho rằng ta phải giảm bớt sự nghiêm khắc này khi tuổi, sự khôn ngoan và hạnh kiểm của chúng cho phép ta làm như vậy. Khi đứa trẻ lớn lên và có thể hiểu được thì người cha nên trò chuyện thân mật với con, như là hỏi ý kiến hay trao đổi ý kiến về những gì mà nó biết. Làm như vậy, ngưòi cha đạt được hai việc, cả hai rất quan trọng. Một là chuẩn bị trí óc đứa trẻ cho những suy nghĩ quan trọng; như vậy tốt hơn là dẫn nó đến đó bằng những luật lệ, lời khuyên. Ta càng cư xử với nó như là một người lớn càng sớm, thì nó càng mau trở thành người lớn: và nếu đôi khi ta cho phép nó tranh luận với ta về những vấn đề nghiêm trọng, ta vô tình nâng cao trí óc nó lên trên những trò chơi và những công việc vặt vãnh của tuổi trẻ. Thật vậy, ta dễ dàng nhận thấy nhiều thanh niên tiếp tục nghĩ và nói như là những đứa học trò nhỏ sau khi chúng đã qua tuổi đó chỉ vì cha mẹ luôn luôn xa cách chúng và giữ mãi chúng trong hạng tuổi đó bằng mọi lối cư xử của mình.

Đoạn 118

Sự tò mò của trẻ em mà tôi đã có dịp đề cập đến trong đoạn 108 chì là sự mong muốn hiểu biết; nó nên được khuyến khích, không phải vì tò mò là một dấu hiệu tốt, nhưng đó còn là một dụng cụ quan trọng mà thiên nhiên cung cấp để đánh tan sự dốt nát mà ta có khi sinh ra đời, một sự dốt nát mà, nếu không có tính tò mò đó, sẽ làm chúng ta trở nên những con người đần độn và vô ích. Để khuyến khích tính tò mò, để giữ cho nó luôn luôn sinh động, ta nên dùng các phương cách sau:

  1. Ta không nên loại bỏ, coi thường bất cứ câu hỏi nào của đứa trẻ; không để cho người khác chế nhạo nó; nhưng nên trả lời tất cả các câu hỏi của đứa trẻ; giảng dạy cho nó những gì mà nó muốn biết một cách dễ hiểu, thích ứng với tuổi và trỉnh độ hiểu biết của nó. Nhưng đừng làm nó rối trí bởi những lời giảng dạy, những khái niệm vượt quá khả năng của nó, hay bẳng quá nhiều khái niệm không liên hệ gì đến vấn đề nó muốn biết. Trong câu hỏi của đứa trẻ, hãy chú ý đến điểm mà nó muốn biết và đừng để  ý đến ngôn ngữ nó sử dụng: khi ta đã giảng giải cho nó và nó đã được thỏa mãn ta sẽ thấy trí óc của nó tự mở mang ra, và bằng những câu trả lời chính xác và thích hợp ta có thể dìu dắt trí óc nó đi xa hơn là ta tưởng. Đó là bởi trẻ con thích thú với sự hiểu biết, cũng như con mắt thích thú với ánh sáng. Trẻ con say mê hiểu biết và thích thú khi đạt được sự hiểu biết, nhất là khi thấy người khác để ý đến các câu hỏi của chúng, rằng sự mong muốn hiểu biết được khuyến khích và tán thưởng. Và tôi không nghi ngờ chút nào rằng lý do lớn nhất khiến cho trẻ con quên mình trong các môn giải trí ngớ ngẩn và phí thời giờ trong những trò chơi vô vị là bởi vì cha mẹ chúng thiếu khéo léo, trách mắng sự tò mò của chúng và lơ là không trả lời các câu hỏi của chúng. Nhưng nếu ta săn sóc, thương mến con trẻ nhiều hơn, nếu ta trả lời các câu hỏi của chúng một cách đứng đắn để thoả mãn chúng, tôi chắc chắn rằng trẻ con sẽ thích thú nhiều trong việc học tập, cũng như gia tăng sự hiểu biết với những đề tài mới lạ dưới nhiều dạng thức khác nhau; những sự việc này làm cho chúng thích thú hơn là luôn luôn phải trở về với cùng một trò chơi và những món đồ chơi giống nhau.

Đoạn 119

  1. Không những ta phải trả lời một cách nghiêm chỉnh các câu hỏi của trẻ con và dạy cho chúng những gì mà chúng muốn biết, như thể đó là những điều mà chúng xem là quan trọng và thật sự muốn biết, mà ta lại còn phải khuyến khích thêm cái tính tò mò ấy. Trước mặt những người mà chúng kính nể, ta nên ngợi khen trẻ về những hiểu biết của chúng; và vì, ngay từ thưở còn nằm trong nôi, chúng ta ai cũng là những sinh vật tự phụ và kiêu hãnh, nên ta hãy ngợi khen lòng tự hào của chúng bằng những gì có thể làm cho chúng tiến bộ; và hãy để cho sự hãnh diện  hướng những hoạt động của chúng về những điều có thể làm lợi cho chúng. Nếu áp dụng những nguyên tắc này, ta sẽ thấy rằng không có một động cơ nào khiến trẻ con ham học những gì mà ta muốn lại mạnh mẽ cho bằng việc giao cho chúng dạy lại cho các em nhỏ những gì chúng biết.

Đoạn 120

  1. Ta không bao giờ nên coi thường các câu hỏi của trẻ con, nên ta phải cẩn thận không bao giờ cho chúng những câu trả lời thiếu chính xác và giả dối. Trẻ con dễ dàng nhận thấy khi chúng bị lơ là hay bị lừa dối; và chúng mau chóng học thói xao lãng,  giấu giếm và lừa dối khi chúng thấy người khác làm như vậy. Bổn phận của chúng ta là phải tôn trọng sự thật, nhất là khi nói chuyện với trẻ con; vì nếu ta không thành thật với chúng, không những ta không đáp ứng các mong đợi,  ngăn chặn sự hiểu biết của chúng, mà ta còn làm hỏng sự thơ ngây và dạy cho chúng những tật xấu tệ hại nhất. Trẻ con như là những du khách mới đến một xứ hoàn toàn xa lạ; vậy chúng ta phải để tâm đừng lừa dối chúng. Và nhiều khi các câu hỏi của trẻ con có vẻ như là không đáng kể, ta cũng phải trả lời đứng đắn; vì đối với chúng ta, những người đã biết câu trả lời từ lâu, các câu hỏi ấy có vẻ như không đáng được đặt ra, nhưng với đứa trẻ chưa biết gì câu hỏi ấy rất quan trọng. Những gì quen thuộc với chúng ta thật ra vẫn còn xa lạ với trẻ con; tất cả những điều đến với chúng là những gì mới mẻ, cũng như đối với ta trước kia: hạnh phúc thay những ai gặp được những người văn minh, thấy được sự dốt nát của mình và giúp mình thoát khỏi sự ngu dốt đó!

Đoạn 133

Đây là những gì tôi suy nghĩ về phương pháp tổng quát để giáo dục một thiếu niên gia giáo, có tư cách và học thức;[1] và theo tôi, tuy rằng phương pháp này có chút ảnh hưởng đến toàn bộ giáo dục của anh ta, nhưng tôi không cho rằng phương pháp đó chứa đựng tất cả các đặc thù mà sự khôn lớn và tính tình anh ta đòi hỏi. Nhưng sau khi trình bày các tiền đề tổng quát này, sau đây tôi sẽ đề cập đến nhiều khía cạnh của giáo dục một cách chi tiết hơn.

© Học Viện Công Dân 2008


[1] Trong nguyên tác Locke dùng từ “gentleman”. Từ này theo Anh ngử thời của Locke chỉ những người thuộc dòng dõi quý tộc hay những người có của ăn của để (từ điền sản hoặc từ của hương hỏa) và không phài làm lụng vất vả để kiếm sống. Hiểu theo nghĩa hiện đại, từ này chỉ những người có tư cách và học thức.