Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục

Phần I

Vài Suy Nghĩ về Giáo Dục là cuốn sách duy nhất John Locke viết về giáo dục. Khởi đầu đây chỉ là một tuyển tập những lá thư trao đổi giữa Locke và người bạn của ông là Edward Clarke trong thời gian Locke sống lưu vong tại Hòa Lan. Cuốn sách này được ấn hành tháng 7 năm 1693. HVCD tuyển dịch một số đoạn trong cuốn sách này theo ấn bản điện tử được đăng tải trên trang mạng http://www.bartleby.com/37/1/

Đoạn 1

Một tinh thần minh mẫn trong một thân thể tráng kiện, đây là một câu nói ngắn gọn, mô tả đầy đủ thế nào là hạnh phúc trên cõi đời này. Người nào có hai điều kiện đó không còn gì để mong ước thêm nữa; và kẻ nào thiếu một trong hai điều đó sẽ không hưởng được gì cả. Hạnh phúc hoặc sự khốn khổ phần lớn do chính ta tạo nên. Kẻ nào trí óc kém khôn ngoan thì không bao giờ đi đúng con đường tốt; và kẻ nào có một thân thể gầy gò, yếu đuối sẽ không bao giờ có khả năng đi trên con đường ấy. Tôi công nhận rằng có những người được tạo hoá ban cho một thân thể và một trí óc mạnh mẽ đến độ họ không cần đến sự giúp đỡ của ai khác; nhưng bằng cái thiên tư thiên phú mạnh mẽ của họ, ngay từ khi còn nằm trong nôi, họ được hưởng những gì tốt đẹp nhất; và vì được đặc ân có một thể chất tốt đẹp, họ có khả năng thực hiện những điều kỳ diệu. Nhưng những mẫu người như vậy thật là hiếm hoi; và tôi có thể nói rằng, qua tất cả những người mà tôi đã gặp, chín mươi phần trăm của những người ta gặp, những người này tốt hay xấu, hữu dụng hay vô tích sự, đều do giáo dục mà ra cả.

Giáo dục tạo nên sự khác biệt giữa các con người. Ngay những cảm giác nhỏ nhoi, có thể gần như không cảm thấy được, mà chúng ta thu nhận được từ thời thơ ấu, có những ảnh hưởng quan trọng và lâu dài. Các cảm giác đầu tìên ấy có thể được ví như những nguồn của các con sông: chỉ cần một sức nhẹ của bàn tay là có thể làm lệch dòng nước ra thành nhiều luồng nước chảy theo nhiều hướng trái ngược nhau; hậu quả là tùy theo hướng được lèo lái ngay từ đầu nguồn, các con sông chảy theo nhiều dòng khác nhau, và cuối cùng chảy đến những nơi xa xôi, hẻo lánh.

Đoạn 32

Nếu những gì mà tôi đã nói ở đầu bài này là đúng – và tôi chắc là như vậy – rằng các sự khác biệt trong tư cách và khả năng của con người là do giáo dục tạo nên hơn là do những gì khác thì chúng ta có lý do để kết luận rằng ta phải rất thận trọng trong việc rèn luyện trí óc của trẻ con, và nếu giáo dục chúng sớm sủa thì sự việc này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến đời sống của chúng sau này. Thật vậy, nếu sau này chúng tốt hay xấu, người ta sẽ căn cứ trên giáo dục mà khen hay chê chúng; và khi chúng phạm lỗi, người ta sẽ không khỏi phán xét bẳng câu nói thường tình: “Đó là lỗi do nền giáo dục mà chúng đã nhận được”.

Đoạn 33

Nếu sức mạnh của thân thể giúp ta chịu đựng gian khổ, thì sức mạnh của tinh thần cũng thế, [giúp ta chống lại các cám dỗ]. Cái nguyên tắc, cái căn bản lớn của mọi đức hạnh và giá trị là con người có khả năng từ chối các ham muốn, chống lại các cám dỗ, và hoàn toàn theo con đường tốt nhất mà lý trí dẫn dắt, dù cho các ham muốn kéo đi theo con đường khác.

Đoạn 34

Lỗi lầm lớn nhất mà người ta thường vi phạm trong việc giáo dục con cái là không săn sóc chúng vào đúng lúc; rằng ta không huấn luyện chúng để tuân theo kỷ luật, để có thói quen uốn nắn mình theo lẽ phải ở tuổi mà chúng dễ bảo nhất, dễ thu nhận nhất. Theo luật tự nhiên, cha mẹ yêu thương con cái mình, và nếu lý trí không chế ngự được tình thương này thì có thể biến nó thành sự nuông chiều. Cha mẹ yêu thương con cái đó là bổn phận của họ; nhưng rất nhiều khi, với con người của chúng, họ cũng yêu thương các tật xấu của chúng nữa. Họ nói ta không nên làm con cái phật lòng. Ta phải cho chúng được thỏa chí trong mọi việc; và vì còn thơ ấu, chúng không thể phạm những lỗi lầm lớn lao, cho nên cha mẹ nghĩ rằng có thể chấp nhận sự việc ấy và xem các lỗi lầm này như là những trò chơi thích thú thích hợp với lứa tuổi của đứa trẻ. Nhưng với các bậc cha mẹ ưa nuông chiều con cái, không những không sửa chữa lỗi lầm của chúng mà còn cho lỗi đó không quan trọng, thì nhà lập pháp trứ danh Solon nói rằng: “Phải rồi, đó là việc nhỏ, nhưng để tập thành thói quen là một chuyện lớn”.

© Học Viện Công Dân 2008