Thuế quan gây tổn hại đến nền kinh tế theo nhiều cách hơn hầu hết mọi người nhận ra.
Thuế quan sẽ không biến mất vào năm 2025. Không có dấu hiệu nào cho thấy luận điệu bảo hộ mậu dịch của Tổng thống đắc cử Donald Trump[1] đã thay đổi; thực tế, bằng chứng cho thấy chính sách thuế quan sẽ còn tồi tệ hơn. Trong bối cảnh này, điều quan trọng đối với các nhà kinh tế là phải ủng hộ thương mại tự do.
Dĩ nhiên, thuế quan làm tăng giá hàng hóa chịu thuế nhập khẩu và mang lại lợi ích cho các nhà sản xuất trong nước, dù những lợi ích này gây thiệt hại cho người tiêu dùng trong nước và nhà sản xuất nước ngoài. Những bất lợi này đã được biết đến rộng rãi. Tuy nhiên, cũng có một số tác động ít được biết đến của các hạn chế thương mại.
Thí dụ, Gordon Tullock, trong bài báo năm 1967 “Chi phí Phúc lợi của Thuế quan, Độc quyền và Trộm cắp, đã liệt kê một số chi phí thường không được xem xét. Tullock nói: “Việc thu thuế quan liên quan đến chi phí cho thanh tra hải quan, v.v., những người thực hiện việc thu thuế và lực lượng tuần duyên ngăn chặn buôn lậu.” Về cơ bản, chính phủ chi tiền để ngăn chặn những kẻ trốn thuế. Nếu chính phủ không có chính sách thuế quan, thì số tiền này có thể đã nằm trong tay các chủ thể tư nhân.
.
Nếu chính phủ chi tiền để ngăn chặn tình trạng trốn thuế, thì người dân sẽ tìm cách lách những rào cản này. Tullock nói tiếp: “Hơn nữa, các công ty môi giới hải quan thường được người vận chuyển thuê để đẩy nhanh quá trình thông quan hàng hóa của họ.” Điều này có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau. Các nhà nhập khẩu có thể chi tiền cho việc buôn lậu, hoặc họ có thể thuê luật sư hoặc nhà vận động hành lang để giúp họ lách những rào cản này một cách hợp pháp.
Ngoài ra, doanh thu từ thuế quan có thể bị lãng phí. Tullock nói:
Giả sử thêm rằng nguồn thu từ loại thuế này bị lãng phí hoàn toàn, ví dụ như xây dựng đường hầm, nhưng chẳng đi đến đâu cả… Người mua sản phẩm phải trả nhiều hơn chi phí, nhưng không ai được hưởng lợi từ khoản chi phí đó. Tiền không được chuyển đi vì không ai được hưởng lợi từ sự tồn tại của loại thuế này. Toàn bộ nền kinh tế trở nên nghèo nàn hơn…
Trong trường hợp trên, doanh thu thuế quan hầu như không mang lại lợi ích gì ngoài các yếu tố chính trị thúc đẩy việc áp dụng thuế quan. Trong trường hợp này, người nộp thuế không nhận được bất kỳ hàng hóa nào do chính phủ cung cấp. Trên thực tế, không phải tất cả doanh thu thuế quan đều bị lãng phí. Một số lợi ích có được từ việc đánh thuế của chính phủ thông qua chi tiêu công bất chấp sự không mong muốn của thuế. Tuy nhiên, bất kể doanh thu thuế quan được sử dụng vào mục đích gì, thì khả năng cao sẽ có một mức độ lãng phí nhất định. Có lẽ là một mức độ đáng kể. Nếu doanh thu thuế quan không được trích xuất ngay từ đầu, thì nguồn tiền này sẽ nằm trong khu vực tư nhân, nơi chúng có thể được sử dụng hiệu quả hơn.
Như Tullock đã chỉ ra, vận động hành lang cũng đi kèm với những chi phí. Các nhà sản xuất trong nước có được lợi thế độc quyền liên quan đến thuế nhập khẩu, vì vậy họ sẵn sàng trả một khoản phí nào đó cho lợi thế đó. Khoản phí này thường đến từ chi phí vận động hành lang – một hành vi được gọi là trục lợi. Một lần nữa, những khoản phí này sẽ không có nếu không có thuế quan.
Ngành công nghiệp thép trong nước từ trước đến nay vẫn ủng hộ việc áp thuế thép nước ngoài thông qua vận động hành lang. Theo báo cáo của OpenSecrets, “Trong giai đoạn đầu những năm 2000, ngành công nghiệp này đã mạnh mẽ thúc đẩy – và đạt được một số thành công – các chính sách thương mại bị chỉ trích là bảo hộ, bao gồm cả việc áp thuế nhập khẩu.” Nếu không có thuế quan, chi phí vận động hành lang sẽ thấp hơn nhiều, và các nhà sản xuất trong nước sẽ đầu tư vào các doanh nghiệp năng suất cao hơn thay vì cố gắng giành lợi thế độc quyền.
Như Tullock đã chứng minh, chi phí thuế quan cao hơn mức người ta thường nghĩ. Ngoài việc làm tổn hại đến sự phân công lao động toàn cầu, chúng còn gây lãng phí theo nhiều cách khác, như đã nêu ở trên. Để tạo ra một nền kinh tế vững mạnh và lành mạnh, điều tối quan trọng là Trump phải ngừng áp đặt các mức thuế quan mới, và nếu muốn, hãy hủy bỏ những mức thuế đã được ban hành.
Các bài đọc thêm:
The Welfare Costs of Tariffs, Monopolies, and Theft by Gordon Tullock
Why Government Spending Is Bad for the Economy by Patrick Carroll
Rent-Seeking: A Primer by Sandy Ikeda
Trịnh Đình Tường chuyển ngữ
© Học Viện CÔng Dân, August 2025
Tác giả: Benjamin Seevers là Nghiên cứu viên Viện Mises và có bằng Cử nhân Kinh tế của Cao đẳng Grove City. Ông sẽ bắt đầu chương trình Tiến sĩ Kinh tế tại Đại học West Virginia vào mùa thu năm 2023. Các lĩnh vực nghiên cứu của ông bao gồm quản trị tư nhân, chính sách công và đạo đức tự do.
Nguồn: https://fee.org/articles/the-many-hidden-costs-of-tariffs/
[1] Bài này được tác giả viết vào tháng 11, 2024.