The Foundation For A Better Life, May 2025
Bạn sẽ làm gì với thời giờ rảnh rỗi nếu trở thành người làm tạp dịch ở trường đại học? Hay trở thành nguồn cảm hứng cho bộ phim “Good Will Hunting”?
James Croll sinh ra trong cảnh nghèo khó cùng cực vào năm 1821. Ngay từ khi sinh ra, một dị tật nhỏ ở phía trước trán đã khiến ông trở thành mục tiêu chế giễu của cả trẻ em lẫn người lớn. Kết quả là, ông hình thành tính cách khép kín, mà cuối cùng ông đã biến thành một lợi thế — và là nguồn cảm hứng cho chúng ta cho đến tận ngày nay.
Nông trại nhỏ ở Scotland nơi ông lớn lên đòi hỏi những ngày dài lao động vất vả chỉ để tồn tại. Ông không được học hành chính quy, mặc dù cha mẹ ông đã dạy ông những điều cơ bản. Sau một loạt thất bại trong công việc và gần như chết đói, ông đã nhận một công việc làm tạp dịch tại trường Cao đẳng và Bảo tàng viện Anderson ở Glasgow. Ông đã có được hai thứ từ công việc đó: đủ tiền để sống, dù chật vật. Và được tiếp cận với thư viện của trường.
Croll là một người mê đọc sách, luôn bị ám ảnh bởi việc tìm hiểu thế giới mình đang sống. Ông đọc ngấu nghiến các sách khoa học, lần theo hàng loạt giả thuyết trên kệ, ghi chép và viết ra những lý thuyết của riêng mình. Và ông đã làm một điều đáng kinh ngạc. Sau 16 năm tự học, ông đã viết thư cho các tác giả của các bài báo khoa học và phản biện lý thuyết của họ. Một nhà khoa học đã trả lời là Charles Darwin. Và còn nhiều người khác nữa.
Bước tiếp theo thậm chí còn táo bạo hơn. Croll bắt đầu gửi lý thuyết của mình đến các tạp chí khoa học. Ông đã bỏ sót một vài chi tiết dưới chữ ký của mình: “James Croll, Viện Anderson.” Mặc dù về mặt kỹ thuật là nhân viên của trường đại học, song ông vẫn chỉ là một người lao công.
Khi cộng đồng khoa học biết được nghề nghiệp thực sự của ông, họ đã vô cùng kinh ngạc. Đây là một người khiêm tốn, tự học, một ẩn sĩ sống trong thư viện, viết những lá thư thách thức các lý thuyết, và tự mình đưa ra giả thuyết. Khi biết về quá khứ không có bằng cấp của Croll, họ đã có thể sa thải ông hoàn toàn. Thay vào đó, chính Darwin đã ký giấy chứng nhận đề cử Croll để gia nhập Hội Hoàng gia, một tổ chức quy tụ các nhà khoa học lỗi lạc nhất thế giới.
Câu chuyện về James Croll không chỉ dừng lại ở việc luận án của ông cuối cùng cũng được công nhận. Và sẽ thật hạnh phúc nếu tất cả những gì ông đạt được chỉ là có được miếng ăn và sống một cuộc sống sung túc. Nhưng còn hơn thế nữa: Croll, cựu lao công, đã mang đến một bước đột phá trong tư duy về nguyên nhân của biến đổi khí hậu.
Các Bài báo của Croll đã ảnh hưởng đến các nhà khoa học tương lai và bđóng góp vào sự hiểu biết toán học về hệ mặt trời, cách Trái Đất biến đổi và cách các kỷ băng hà diễn ra. Tạp chí New Scientist gọi Croll là “cha đẻ của nghiên cứu biến đổi khí hậu.” Thật là một kỳ tích đối với một cậu bé nông dân nghèo, người đã nhận làm lao công để kiếm miếng ăn và đồng
Croll là lời nhắc nhở cho tất cả chúng ta rằng mọi thứ đều có thể nếu chúng ta quyết tâm. Và, miễn là chúng ta có những cuốn sách hay để đọc, sẽ có những khám phá tuyệt vời giúp chúng ta hiểu thế giới và chính mình.
Trịnh Đình Tường chuyển ngữ
©Học Viện Công Dân, Octpber 2025
Nguồn https://www.passiton.com/passiton-blog/280-the-janitor-who-changed-the-world-of-science